Bydło i produkty mleczne
Od tysięcy lat krowy uważane są za najważniejsze spośród udomowionych przez człowieka zwierząt. Są zwierzętami pociągowymi, Źródłem pokarmu, skór, a w wielu krajach oznaką bogactwa.
Obecnie niektórzy naukowcy skłonni są widzieć w bydle raczej zagrożenie dla środowiska naturalnego niż źródło dobrobytu dla jego posiadaczy. Krytykują współczesne sposoby hodowli bydła z ekonomicznego punktu widzenia, uważając je za znacznie mniej opłacalny sposób wykorzystania ziemi niż uprawa roślin.
Współczesne bydło domowe należy w większości do dwóch gatunków. Gatunek Bos taurus obejmuje rasy pochodzenia europejskiego, a Bos indicus garbate rasy zebu i brahman z południowej Azji i Afryki.
Bawoły to odrębna, choć spokrewniona z bydłem domowym grupa zwierząt. Bawół afrykański występuje w pobliżu zbiorników wodnych południowej i wschodniej Afryki, bawół indyjski zamieszkuje bagniste okolice południowej i wschodniej Azji. Silne i odporne, mogą one znieść skrajne mrozy i upały. Bawół domowy jest udomowioną odmianą bawoła indyjskiego. Hodowany jest dla mięsa, mleka, skór, a także jako zwierzę pociągowe i juczne. Rogi wielkorogich ras w Chinach służą do wyrobu galanterii i pamiątek. Czasami do bydła zaliczane są również charakterystyczne niegdyś dla prerii Ameryki Północnej bizony; zamieszkujące Tybet, w części udomowione jaki; gaury znane w formie udomowiomej jako gajale oraz bantengi z tropikalnych lasów Azji Południowej, udomowione na indonezyjskiej wyspie Bali i znane pod nazwą bydło bali.
Za wyjątkiem buhajów (samców rozpłodowych) bydło jest spokojne i posłuszne. Samce hodowane są jako zwierzęta pociągowe lub tuczone na mięso, krowy wielu gatunków dają bogate w składniki odżywcze mleko.
Wykorzystanie bydła
Bydło jest nie tylko źródłem pożywienia. Wciąż jeszcze w wielu krajach do pługów i wozów zaprzęga się silne i cierpliwe woły. Jednak w Europie, także w Polsce, bydło hodowane jest przede wszystkim dla mleka i mięsa. Mięso pochodzące z dorosłych osobników znane jest jako wołowina, a mięso z młodych to cielęcina.
Wykorzystuje się również skóry, kazeinę, łój, kości, podpuszczkę, czyli enzym trawienny soku żołądkowego. Odchody używane są jako nawóz lub po wysuszeniu służą jako opał.
Trochę historii
Bydło zostało udomowione ponad 9 tysięcy lat temu w Azji. Bawół wodny służył ludziom w Chinach i innych częściach wschodniej Azji już ponad 6 tysięcy lat temu. W tym samym czasie w Anatolii, na obszarze dzisiejszej Turcji, udomowiono zwierzęta, od których pochodzą dzisiejsze krowy. Zebu udomowiono w starożytności w Azji.
Jednym z przodków współczesnych krów był tur. Zamieszkiwał pierwotne lasy mieszane Europy. Najdłużej zachował się na terenie Polski i chociaż jako zwierzyna królewska objęty był ochroną -został wytrzebiony. Ostatni tur padł w 1627 roku. Krowy przynosiły tak wiele pożytku dawnym społeczeństwom, że wkrótce stały się przedmiotem kultu. Dotyczy to zwłaszcza byków, które czczono za ich ogromną siłę.
Kult krowy spotykany jest w wielu religiach. Egipcjanie widzieli w nich ziemskie wcielenie bogiń - Hathor, Izydy, Nepthys i Nut. Pod koniec istnienia starożytnego Egiptu krowy, podobnie jak faraonowie, były mumifikowane. Stare celtyckie i germańskie legendy pełne są czarodziejskich krów i byków.
Święte krowy nadal krążą po ulicach Indii. Hin-duiści czczą je jako zwierzęta poświęcone Siwie. Zabicie krowy jest traktowane jako zbrodnia. W wielu dawnych kultach krowa to zwierzę ofiarne. Najczęściej wybierano krowy białe, ponieważ uważano, że są one czystsze od zwierząt o ciemniejszej barwie włosa. Swoistą formą kultywowania starych tradycji jest popularna w Hiszpanii i w krajach latynoskich corrida, w której człowiek staje naprzeciw byka, by zmierzyć się z jego olbrzymią siłą. Podobnie na Krecie w okresie kultury minoj-skiej popularne były tzw. tauromachie, czyli widowiska, w czasie których popisywano się zręcznością, przeskakując ponad rozpędzonym bykiem.
Bydło oznaką bogactwa
W wielu miejscach na świecie miarą bogactwa jest liczba posiadanych krów. Dotyczy to szczególnie krajów, gdzie gospodarka rolna ma charakter pierwotny, a uprawa ziemi idzie w parze z hodowlą bydła. Wśród plemion Bantu można nawet kupić narzeczoną za odpowiednią ilość krów. Ludzie nazywają bydło lobola, co w wolnym tłumaczeniu znaczy „posag pana młodego". Zwyczaj ten zachował się nawet wśród społeczeństw krajów rozwiniętych, na przykład jak doniosła prasa, Nelson Mandela, prezydent Republiki Południowej Afryki, podarował w prezencie ślubnym swojej żonie, Samorze Machel, 60 dorodnych krów. Poszczególne rasy bydła domowego hoduje się dla mleka lub mięsa. Istnieją też rasy o użytkowaniu ogólnym mleczno-mięsnym.
Do najbardziej znanych ras mlecznych należą duże i ciężkie krowy rasy holstein-friesian popularnie zwane holenderkami. Jak sama nazwa wskazuje, pochodzą one z Holandii. Znane są z tego, że dają więcej mleka niż pozostałe rasy krów. Zazwyczaj czarno-białe, zdarzają się również osobniki czerwono-białe. Szkocka krowa ayrshire, biała z brązowymi łatami, daje mleko bogatsze w składniki odżywcze, nadające się zwłaszcza do produkcji serów. Wyhodowana w Szkocji przyjęła się zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, Ameryce Północnej, Australii i Nowej Zelandii. Krowy z Wysp Normandzkich - Guernsey i Jersey (popularne dżer-seje) cenione są ze względu na wyjątkowo gęstą śmietankę zbierającą się na ich mleku.
Rasy mięsne
Rasą popularną w Ameryce Północnej, Argentynie, Australii i Nowej Zelandii jest hodowany pierwotnie w Anglii hereford. Krowy te mają czerwone tułowia i białe pyski, są łatwe w hodowli, a najlepsze warunki rozwoju znajdują na stepach. Niemal całkowicie czarne szkockie krowy aberdeen angus słyną z wysokiej jakości wołowiny. Chętnie hodowane są w Wielkiej Brytanii, USA, Australii, Nowej Zelandii, Kanadzie i Argentynie. Rasa ta szybko dojrzewa, niekiedy używana jest do krzyżowania z bydłem mlecznym. W Polsce hodowane są jedynie pojedyncze okazy buhajów. Masywne i białe szarole (charlois) pochodzą z Francji z okolic Nevers. Cechą charakterystyczną tej rasy jest szybkie dorastanie cieląt. Używane często do krzyżowania z krowami innych ras w celu otrzymania szybko dojrzewających ras krów mięsnych. Szare lub czarne brahmany radzą sobie dobrze w gorącym i wilgotnym klimacie. Pochodzą z Indii, a obecnie hoduje się je w Ameryce Północnej i Południowej, Australii i Europie. Inne rasy mięsne to wytrzymały i odporny devon, afrikander, bonsmara i drakens-berger z Południowej Afryki, australijski murray grey oraz kerry i dexter z Irlandii.
Rasą chętnie hodowaną w Europie jest bydło simentalskie - krowa szwajcarska, która dostarcza mięsa i mleka jest również zwierzęciem pociągowym. Krowy tej rasy mogą być czerwone, czerwono-białe lub białe. W Polsce hodowane są głównie na południowym wschodzie, wykorzystywane do uszlachetniania bydła miejscowego. Najpopularniejsze w Polsce są krowy nizinne, czarno-białe o użytkowości mięsno-mlecznej.